Επιμέλεια: ΑΘΗΝΑ ΠΕΤΡΑΚΑΚΗ
Η Ελεύθερνα είναι μία από τις σπουδαιότερες πόλεις της
αρχαίας Κρήτης η οποία συναντάται και ως Ελευθέρα, Ελευθεραί αλλά και Σάντρα
(Σάτρα), αναγόμενη στην εποχή των Πελασγών, Άωρος από τη νύμφη Αώρα και
Απολλωνία από τον πολιούχο θεό της πόλης Απόλλωνα.
Επικράτησε όμως η ονομασία Ελεύθερνα από τον ιδρυτή της τον
Κουρήτα Ελευθήρα. Μια άλλη εκδοχή της προέλευσης του ονόματος είναι και το
γεγονός ότι χορηγούσε άσυλο(ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ) σε όσους κατέφευγαν στην πόλη. Η
Ελεύθερνα είχε δικούς της νόμους, από τους οποίους σώζονται αποσπάσματα από τον
7ο μέχρι τον 5ο αι.
Η Ελεύθερνα θεωρείται ωςη αυγή του Ελληνικού πολιτισμού και
η απόδειξη πως η Κρήτη δεν γνώρισε «σκοτεινά χρόνια». Στην Ελεύθερνα όλα τα
στοιχεία του Μινωικού και του Μυκηναϊκού Πολιτισμού που είχε η Κρήτη, δίνουν
καινούριο έναυσμα σε αυτό που ονομάζουμε αριστοκρατική κοινωνία και στη
συνέχεια, ανάπτυξη της πόλης – κράτους. Αν το ένα πόδι της Κρήτης είναι ο
Μινωικός Πολιτισμός το άλλο είναι η Ελεύθερνα.
Ενδιαφέρον προκαλεί
το τεράστιο υλικό που υπάρχει κυρίως από μια χρονική περίοδο που συμπίπτει με
τα Ομηρικά έπη (9ος-7ος π.Χ) με αναφορές σε στίχους της Ιλιάδας και της
Οδύσσειας. Αναφορές για την Ελεύθερνα επίσης γίνονται από τον Ηρόδοτο και τον
Σκύλακα. Από την πόλη Ελεύθερνα κατάγονταν ο ποιητής Λίνος, ο φιλόσοφος
Διογένης, ο λυρικός ποιητής Αμήτωρ και ο γλύπτης Τιμοχάρης.
Ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης στο αρχαιότερο σημείο της
ανασκαφής, το Κρεματόριο Α’
11 ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ
ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΔΕΟΣ…
ΤΟ ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΟΥ ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΤΑΦΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΙΕΡΕΙΑ
Σε έναν ομαδικό τάφο βρέθηκαν τέσσερις σκελετοί μέσα σε έναν
μοναδικό κτεριστικό πλούτο. Ανήκαν σε τρεις πριγκίπισσες ηλικίας 13, 16 και 28
ετών, αλλά και σε μια γυναίκα 72 ετών που βρέθηκε θαμμένη καθιστή και που
σύμφωνα με τον Ν. Σταμπολίδη είχε ιερατικά αξιώματα καθώς φορούσε περίτεχνα και
βαρύτιμα κοσμήματα. Όλα μαρτυρούν πως επρόκειτο για συγχρονική ταφή.
Η θέση των σωμάτων τους ακολουθεί την πορεία του ήλιου, με
τη μικρότερη να έχει στραμμένη την κεφαλή προς την ανατολή και τη γηραιότερη
προς τη δύση.
Οι μαύρες φιγούρες αντιστοιχούν στις
πριγκίπισσες με τη σειρά που βρέθηκαν και η λευκή στην ιέρεια. Φέρουν τα
κοσμήματά τους
Τάφηκαν σε στάσεις που στο σύνολό τους θυμίζουν τελετουργία,
όπως τελετουργικός θα πρέπει να ήταν και ο θάνατός τους -όχι όμως αυτοκτονία.
Όπως και να ονομαστεί, όλα συγκλίνουν στην αυτοθυσία, την οικειοθελή θυσία. Δεν
φέρουν τραύματα. Είχαν συγγένεια μεταξύ τους, τουλάχιστον οι τρεις νεότερες,
όπως δείχνει συγκεκριμένη οδοντική διαμόρφωση, και είχαν τραφεί με τροφές
πλούσιες. Με μέλι και με φρούτα άφθονα. Φορούσαν πολυτελή ενδύματα που είχαν
ραμμένα επάνω χρυσά ελάσματα. Χρυσές ταινίες κάλυπταν κάποια μέλη του σώματός
τους. Ανάμεσα στα προσωπικά τους αντικείμενα ήταν μινωικοί σφραγιδόλιθοι
(δείγμα εξουσίας), σκαραβαίοι από την Αίγυπτο ή τη Φοινίκη και τμήματα από
αλυσίδα (μονόδισκης ζυγαριάς ή από κλειδί ιερού).
Η ΑΣΠΙΔΑ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕ ΤΑ ΟΣΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΩΝ
Βρέθηκε να καλύπτει τα καμένα οστά νεκρού πολεμιστή που
είχαν τοποθετεί σε ειδικό τεφροδόχο αγγείο. Τα προστάτευε, τα άσπιζε δηλαδή
όπως εξηγεί ο Νίκος Σταμπολίδης. Χρονολογείται στο 820-720 π.Χ. και είναι ένα
από τα πλέον καλλιτεχνικά δείγματα της πρώιμης κρητικής τέχνης. Έχει
τοποθετηθεί στην είσοδο του μουσείου, όχι μόνο επειδή αποτελεί ένα εμβληματικό
εύρημα της νεκρόπολης, αλλά και γιατί αντικρίζει από το μεγάλο παράθυρο τον
Ψηλορείτη. Στόχος του Νίκου Σταμπολίδη ήταν ο επισκέπτης να κοιτάζει την ασπίδα
και μετά ευθεία απέναντι την κορυφή του Ψηλορείτη και να το συνδέει με το
Ιδαίον Όρος, τον τόπο γέννησης του Δία. Πλάι στο έκθεμα υπάρχει πιστό αντίγραφο
της ασπίδας, το οποίο μπορούν να ψηλαφίσουν άτομα με πρόβλημα όρασης.
ΟΙ ΤΑΦΙΚΕΣ ΠΥΡΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΡΩΩΝ
«Και το κορμί του δεν εσάπισε, κι ουδέ σκουλήκια τον έχουν
φάει». Τον στίχο αυτό από την Ιλιάδα του Ομήρου θύμισε ο Νίκος Σταμπολίδης μέσα
από τον χώρο όπου βρέθηκαν απανωτές πυρές νεκρών. Τους ήρωες τους έκαιγαν για
να μην τους φάνε τα σκουλήκια λοιπόν, και στη συνέχεια τα οστά τα τοποθετούσαν
στα ειδικά δοχεία όχι τυχαία, αλλά από τα πόδια προς το κεφάλι. Έτσι βρέθηκαν
μέσα στους δεκάδες αμφορείς που ήρθαν στο φως στη νεκρόπολη της Ελεύθερνας.
Η ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΤΑΦΙΚΗ ΠΥΡΑ
Τις γυναίκες δεν τις έκαιγαν, δεν επεφύλασσαν γι’ αυτές
τιμές ήρωα πολεμιστή. Όμως υπάρχει μία και μόνο τέτοια περίπτωση η οποία
εντοπίστηκε στη νεκρόπολη. Επρόκειτο για μία αρχόντισσα 21 ετών που πέθανε πάνω
στη γέννα. Πλάι της βρέθηκε και το κρανίο του βρέφους. Όπως εξηγεί ο Νίκος
Σταμπολίδης και αυτό το εύρημα δικαιώνει τον Όμηρο που αναφέρει ότι μια γυναίκα
μπορεί να ανυψωθεί σε ήρωα πολεμιστή, μόνο όταν πεθαίνει πάνω στη γέννα,
εξαιτίας των πόνων που νιώθει.
ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ
Το ψηλότερο μνημείο της νεκρόπολης που φέρει στην κορυφή του
είδωλα Κουρητών, πολεμιστών δηλαδή, ερμηνεύεται από το Νίκο Σταμπολίδη ως ένα
από τα πρώτα Μνημεία Αγνώστου Στρατιώτη που καταγράφονται στην ιστορία.
Οι ασπιδούχοι πολεμιστές στην κορυφή «είναι τα λαλούντα
σύμβολα του μνημείου». Πρόκειται για το χώρο που συγκέντρωνε τα βλέμματα (μια
μορφή προπαγάνδας) για να μαθαίνουν οι νέοι και οι ξένοι τα κατορθώματα των
ηρώων της περιοχής. Μια μεγάλη πέτρα που είναι ακουμπισμένη στη βάση του
μνημείου, ερμηνεύεται ως αναφορά στην πέτρα, που έδωσε η Ρέα στον Κρόνο
προκειμένου να τη φάει νομίζοντας πως κατασπαράσσει τον Δία…
ΟΙ ΑΤΥΧΕΣ ΝΥΦΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ
Θαμμένες σε τρία τεράστια πιθάρια τοποθετημένα διαδοχικά το
ένα μετά το άλλο, βρέθηκαν πέντε γυναίκες, τα κτερίσματα των οποίων παραπέμπουν
στην Κύπρο. Ενδεχομένως, λοιπόν, ήταν νύφες, γυναίκες που ήρθαν στην Ελεύθερνα
για να παντρευτούν. Το ενδιαφέρον είναι πως όλες συνδέονται με συγγένεια, όπως
μαρτύρησε η ανάλυση των ανθρωπολόγων. Έχουν ίδιο DNA και την ίδια μορφή
δυσπλασίας στα δόντια!
Η «ΚΥΡΙΑ ΤΗΣ ΩΣΕΡ» ΤΟΥ ΛΟΥΒΡΟΥ ΚΑΙ Η ΑΔΕΛΦΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ
ΕΛΕΥΘΕΡΝΑ
Ένα γλυπτό ύψους 51 εκατοστών και πλάτους 17, η «Κόρη της
Ελεύθερνας», φέρνει αυτομάτως στο μυαλό το περίφημο γλυπτό «Η Κυρία της Ωσέρ»
που βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου.
Χρονολογούνται και τα δυο γύρω στο 650 π.Χ., ενώ μακροσκοπικές,
μικροσκοπικές και πετροχημικές αναλύσεις του υλικού των δύο γλυπτών μαρτυρούν
ότι έχουν κατασκευαστεί από ασβεστόλιθο του λατομείου της Ελεύθερνας, με βαθμό
συγγένειας που φτάνει το 99,7%. Η «Κόρη της Ελεύθερνας» βρίσκεται στο χώρο του
μουσείου πλάι σε φωτογραφίες της αδελφής της από το μουσείο του Λούβρου, ενώ
ένα βίντεο προβάλλεται στο χώρο με την αφήγηση της ιστορίας ανακάλυψης και της
πορείας τους στο βάθος του χρόνου.
ΤΟ 12ΧΡΟΝΟ ΑΓΟΡΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΣΤΟ ΣΚΥΛΙ
Ένα από τα ευρήματα της ανασκαφής ήταν ο τάφος ενός αγοριού
12 ετών. Πλάι του θαμμένο, μάλλον μεταγενέστερα, βρέθηκε ο σκελετός ενός
κρητικού σκύλου. Προφανώς πέθανε από τη θλίψη του για το χαμό του αφέντη του
και οι γονείς φρόντισαν να τους θάψουν πλάι – πλάι.
ΤΟ ΑΠΟΤΕΦΡΩΜΕΝΟ ΣΤΑΦΥΛΙ
Δεν υπάρχει στον κόσμο άλλο τέτοιο εύρημα. Ένα τσαμπί
σταφύλι που διασώθηκε ολόκληρο και που συνδέεται με την καύση πολεμιστή
άρχοντα. Βρίσκεται στη μεγάλη προθήκη της αίθουσας Γ’ και εκτίθεται μαζί με τα
ευρήματα από τον τάφο Α1Κ1 των πολεμιστών.
O 30 ΕΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ ΠΟΥ «ΘΥΜΙΖΕΙ» ΤΟΝ ΠΑΤΡΟΚΛΟ
Κατάλοιπα της ομηρικής ταφικής πρακτικής, όπως τα συναντάμε
στην περιγραφή της ταφής του Πάτροκλου συναντάμε στον τάφο του ηλικίας 30 ετών
που κάηκε μαζί με τη γυναίκα του, ενώ έξω από τον τάφο συναντάμε το σκελετό
αιχμαλώτου που θυσιάστηκε. Όπως ακριβώς πλάι στην ταφική πυρά του Πατρόκλου
θυσιάστηκαν δώδεκα αιχμάλωτοι από την Τροία, σύμφωνα με την περιγραφή του
Ομήρου στην Ιλιάδα, στη Ραψωδία Ψ.
ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ
ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ
Στη νεκρόπολη της αρχαίας Ελεύθερνας ο οικογενειακός τάφος
του 8ου-7ου αιώνα π.Χ. έκρυβε σίγουρα ένα διαφορετικό μυστικό, καθώς βρέθηκε
χρυσό μάτι πανομοιότυπο με αυτό της χρυσής νεκρικής μάσκας του αιγύπτιου
βασιλιά Τουταγχαμών που όμοιό του δεν έχει βρεθεί στην Κρήτη, πλην ενός πολύ
μικρού, χωρίς το χαρακτηριστικό αιγυπτιακό μπλε, στην Κνωσό πριν από μισόν
αιώνα.
«Τα υλικά, το σχήμα του ματιού, η κατασκευή του δεν αφήνουν
καμία αμφιβολία για το πρότυπο που είχε ο καλλιτέχνης», λέει ο καθηγητής κ.
Νίκος Σταμπολίδης. Στην πραγματικότητα είναι ένα επιστήθιο κόσμημα με απόληξη
για να κρεμιέται. Ωστόσο η κοκκίδωση στη θέση των βλεφαρίδων, τα βλέφαρα που
είναι σχηματισμένα από πάστα αιγυπτιακού μπλε κάνουν τη διαφορά.
«Γυναίκα φορούσε αυτό το κόσμημα. Και το ένδυμά της ήταν
καταστόλιστο από τα χρυσά ελάσματα που ήρθαν στο φως. Υποθέτουμε μάλιστα ότι
είναι η νεότερη από τις τρεις της ίδιας ταφής, διότι τις ανύπανδρες γυναίκες
στόλιζαν σαν νύφες όταν πέθαιναν, επειδή νυμφεύονταν τον Άδη», προσθέτει ο κ.
Σταμπολίδης.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου